بازی خطرناک پاکستان در بحبوحه جنگ ایران و آمریکا/ میانجیگر صلح یا شریک امنیتی؟
هفته گذشته، شهباز شریف نخست وزیر پاکستان میزبان هیاتهای ایرانی و آمریکایی برای یکی از سطح بالاترین مذاکرات مستقیم، از زمان انقلاب اسلامی ایران تاکنون بود.
در این میان، پاکستان خود را در موقعیتی پیچیده و بسیار حساس میبیند. کشوری که همزمان نقش میانجی میان ایران و آمریکا را ایفا میکند و در عین حال، تعهدات نظامی جدیدی را با عربستان سعودی صورت داده است. این وضعیت اسلامآباد را بر یک طناب باریک دیپلماتیک قرار داده است که تعادل آن هر لحظه ممکن است بهم بخورد.
استقرار نیروهای پاکستان در شرق عربستان
عبید حسین در الجزیره نوشت: بر اساس اعلام رسمی خبرگزاری دولتی عربستان، بخشی از نیروی هوایی پاکستان در پایگاه هوایی ملک عبدالعزیز در شرق این کشور مستقر شدهاند. این استقرار در چارچوب «توافق دفاعی متقابل راهبردی» میان دو کشور انجام شده و شامل جنگندهها و هواپیماهای پشتیبانی است؛ اقدامی که هدف آن افزایش هماهنگی نظامی و آمادگی عملیاتی مشترک عنوان شده است.
این حرکت در حالی انجام شد که دولت پاکستان بهطور رسمی درباره آن سکوت کرده و هیچیک از نهادهای اصلی، از جمله روابط عمومی ارتش پاکستان، پاسخی به رسانهها ندادهاند. این سکوت، پیچیدگی موقعیت پاکستان را بیش از گذشته نمایان کرده است.
جزئیات توافق مبهم است
توافق دفاعی که میان پاکستان و عربستان در سال ۲۰۲۵ توسط محمد بن سلمان و شهباز شریف امضا شد، دو کشور را متعهد به این امر میکند که هرگونه حمله به یکی از متحدین، به معنای حمله به هردو کشور است.
اما نکته مهم، ابهام در جزئیات این توافق است. مشخص نیست دقیقا در چه شرایطی این تعهد الزامی خواهد شد؛ آیا نیاز به اعلام رسمی جنگ است؟ یا درخواست مستقیم کمک؟
بهگفته تحلیلگران، این ابهام خود بهعنوان یک ابزار بازدارندگی عمل میکند؛ چرا که طرف مقابل نمیداند چه زمانی ممکن است با واکنش مشترک هر دو کشور مواجه شود.
میانجیگر صلح یا شریک امنیتی؟
پاکستان درحالی که میزبانی مذاکرات میان ایران و آمریکا را برعهده داشت و برای ادامهدار بودن آن تلاش میکند، همزمان یکی از متحدان امنیتی عربستان است؛ کشوری که پیش از آتشبس یکی از اهدف حملات ایران بود.
این دو نقش در ظاهر متناقض، فعلا توسط اسلامآباد مدیریت میشود. مقامات پاکستانی تأکید دارند که همچنان به میانجیگری متعهدند و ارتباطات دیپلماتیک با همه طرفها ادامه دارد. سفرهای شهباز شریف به عربستان و دیگر کشورهای منطقه نیز بخشی از تلاش برای حفظ این روند است.
حفظ تعادل ممکن است اگر...
برخی تحلیلگران معتقدند که پاکستان با استفاده از این توافق دفاعی در تلاش است تا همزمان دو هدف را دنبال کند؛ اول ایجاد اهرم فشار بر ایران و دوم جلوگیری از وقوع حملات بیشتر به عربستان. اما این استراتژی بهشدت وابسته به ادامه روندهای دیپلماتیک است.
با توجه به پایان قریبالوقوع آتشبس و تشدید تنشها در تنگه هرمز، در صورتی که درگیریها از سر گرفته شوند، احتمال فروپاشی این تعادل وجود دارد، بنابراین پاکستان مجبور به انتخاب یکی از دو مسیر خواهد بود.
برداشت ایران مهمتر است
یکی از مقامات سابق نظامی پاکستان هشدار داده است که این نقش دوگانه تنها در صورتی قابل حفظ است که حضور نظامی پاکستان در عربستان کاملا دفاعی، محدود و شفاف باقی بماند؛ چرا که بهمحض اینکه این حضور به عملیات تهاجمی تعبیر شود، اعتماد ایران از بین میرود و نقش میانجیگری پاکستان فرو میریزد.
در واقع، آنچه که اهمیت دارد نه انگیزه پاکستان، بلکه برداشت ایران از این اقدامات است.
پیامی گسترده برای مخاطبین نامشخص
از نگاه برخی تحلیلگران، این استقرار نظامی الزاما علیه ایران نیست؛ بلکه ممکن است پیامی گستردهتر را برای بازیگران منطقه، و بهویژه اسرائیل در خود جای داده باشد. با اینحال، عربستان این پیمان را بهعنوان گامی بازدارنده معرفی کرده است، نه مقدمهای برای حمله.
دیپلماسی شکننده در سایه تشدید تنشها
در حالی که مذاکرات ایران و آمریکا بدون نتیجه پایان یافته است، وضعیت منطقه شکنندهتر از قبل است. اعمال محاصره دریایی توسط آمریکا علیه بنادر ایران و واکنش تند تهران، همگی نشانههایی از افزایش تنش هستند.
با این حال، کانالهای دیپلماتیک همچنان باز هستند. تماسهای مداوم میان مقامات عربستان و ایران، از جمله گفتوگوهای فیصل بن فرحان با عباس عراقچی نشان میدهد که همه طرفها همچنان به حفظ حداقلی از ارتباطات علاقهمندند.
بازی خطرناک اسلامآباد
موقعیت کنونی پاکستان بهنحوی است که هم میتواند به کاهش تنشها کمک کند و هم در صورت تغییر شرایط، به بخشی از درگیری تبدیل شود. موفقیت این استراتژی به یک عامل کلیدی وابسته است: «تداوم دیپلماسی».
اگر مذاکرات ادامه یابد، اسلامآباد میتواند این تعادل را حفظ کند، اما اگر جنگ دوباره شعلهور شود، این «بازی دوگانه» بهسرعت به یک انتخاب دشوار تبدیل خواهد شد؛ انتخابی که میتواند پیامدهای عمیقی برای کل منطقه داشته باشد.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
