چگونه پاکستان توانست قاپ ترامپ را با معادن طلای خود بدزدد؟
گنجینه ۷۰میلیارد دلاری کویته
پس از مشارکت در زمینه مبارزه با تروریسم و ارزهای دیجیتال، مقامات پاکستانی با موفقیت دولت ترامپ را برای همکاری در بخش معدن ترغیب کردهاند. در هفتههای اخیر، پاکستان همچنین خود را به عنوان میانجی صلح مطرح کرده است. اما شرطبندی ایالات متحده در پاکستان در مسیر برخورد با یکی از جدیترین گروههای شبهنظامی جنوب آسیا قرار دارد: «ارتش آزادیبخش بلوچ» (B.L.A.)، پرچمدار شورش جداییطلبان در منطقهای که بخشهایی از غرب پاکستان و جنوب افغانستان را در برمیگیرد. تجزیه طلبی در بلوچستان پاکستان قدمتی به اندازه خود پاکستان دارد و دهها سال است که انگیزه حملات جداییطلبانه بوده است. اما در چند سال گذشته، این گروه جدایی طلب صدها حمله پیچیدهتر را انجام داده که اوج آن در ۳۱ ژانویه (۲۰۲۶) با حمله هماهنگ ۵۰۰ شبهنظامی به حداقل ۱۸ هدف در ۱۲ منطقه مجزا بود که دستکم ۵۸ کشته برجای گذاشت.
ویدئوهای تایید شده توسط نیویورک تایمز نشان میدهد که این گستردهترین حمله این نیروهای گریز از مرکز در سالهای اخیر بوده است؛ حملهای که نه تنها اهداف نظامی و پلیس، بلکه چندین هدف غیرنظامی را نیز در برمیگرفت و چالش این گروه برای دولت پاکستان را تشدید کرد. عبدالباسط، کارشناس مسائل شبهنظامیان جنوب آسیا مستقر در سنگاپور، میگوید: «این نوع حمله نیازمند نوعی حمایت مردمی، کنترل سرزمینی و قدرت آتش است. انجام این کار در روز روشن بدون این عناصر ممکن نیست.» این حملات شامل چندین مورد در جاده منتهی به بزرگترین سایت معدنی بلوچستان، یعنی «ریکو دیک» بود و عملیات در این سایت (که یکی از بزرگترین ذخایر دستنخورده مس و طلای جهان است) را مختل کرد.
به گفته گریسلین باسکاران، کارشناس ارشد مواد معدنی حیاتی در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، این سایت در آستانه تبدیل شدن به دارایی شاخصِ شراکت معدنی آمریکا و پاکستان است. باسکاران گفت: «این گروه جدایی طلب یک چالش حاشیهای نیست، بلکه یک خطر اصلی و تعیینکننده برای این پروژه است.» دو گروه شبهنظامی دیگر یعنی «تحریک طالبان پاکستان» و شاخه منطقهای «داعش» نیز در بلوچستان قدرت گرفتهاند. شرکت معدنی بریک، یک شرکت کانادایی که مالک ۵۰ درصد از ریکو دیک است، گفته است که به دلیل مسائل امنیتی در پاکستان و خاورمیانه، توسعه این پروژه را تا اواسط سال ۲۰۲۷ کند خواهد کرد.
کویته، مرکز بلوچستان، مملو از ایستبازرسیها و نیروهای مسلح پاکستان است. به گفته ارتش پاکستان، تعداد انگشتشماری از مهاجمان زن و مرد، جلیقههای انتحاری خود را در کویته و در نزدیکی بندری که محور سرمایهگذاری ۷۰میلیارد دلاری چین در پاکستان است، منفجر کردند. ارتش پاکستان میگوید که ۲۱۶ شبهنظامی را در حین و پس از این حمله کشته و ادعا میکند که کنترل مناطق آسیبدیده را دوباره به دست گرفته است. اما تحلیلگران میگویند که این حملات هماهنگ که در سالهای اخیر بهطور فزایندهای تکرار شدهاند، نشاندهنده قدرت روزافزون این گروه جداییطلب در میان جمعیت محلی است. این گروه حمایت جوانان و افراد تحصیلکرده بلوچ را جلب کرده است؛ کسانی که میگویند بهدلیل کمبود منابع تخصیصیافته به ایالتشان و فساد گسترده، احساس بیگانگی میکنند.
شورش این گروه پاکستانی به طور فزایندهای خونینتر شده است. این گروه جدایی طلب قرابت ایدئولوژیک کمی با گروههایی مانند طالبان پاکستان یا داعش دارد، اما تاکتیکهای مشابهی از جمله بمبگذاریهای انتحاری را اتخاذ کرده است. بر اساس گزارش «موسسه مطالعات صلح پاک»، یک مرکز تحقیقاتی در اسلامآباد، از سال ۲۰۲۱ تا سال گذشته، حملات تروریستی و تلفات ناشی از آن در بلوچستان بیش از سه برابر شده است. درحالیکه این گروه و سایر گروههای مسلح بلوچ عمدتا به نیروهای امنیتی پاکستان حمله کردهاند، اما سرمایهگذاریهای خارجی و غیرنظامیان، به ویژه اتباع چینی را نیز هدف قرار دادهاند.
به گفته دو کارمند در سایت معدن که به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند، پس از حملات ۳۱ ژانویه، مقامات پاکستانی جادههای منتهی به ریکو دیک را برای نزدیک به یک هفته بستند. محمد امیر رانا، مدیر موسسه مطالعات صلح پاک، گفت: «آنها بازیگرانی آگاه از نظر سیاسی هستند که از یک جهانبینی رادیکال متمایل به چپ برای پیوند دادن مسائل محلی به مضامین جهانی مانند استعمار و استثمار منابع استفاده میکنند.» ارتش متعهد شده است که به سرکوب خود ادامه دهد. ژنرال احمد شریف چودری، سخنگوی ارتش پاکستان، در مصاحبهای گفت: «کاری که ما انجام میدهیم درست است.» وی هند را به تامین مالی شبهنظامیان و افغانستان را به پناه دادن به آنها متهم کرد.
بلوچستان با وسعتی تقریبا به اندازه آلمان، بزرگترین ایالت در میان چهار ایالت پاکستان و همچنین فقیرترینِ آنهاست. شورش بلوچها در سال ۱۹۴۸، یک سال پس از استقلال پاکستان آغاز شد؛ زمانی که دولت تازه تاسیس با وجود درخواستها برای خودمختاری، بلوچستان را ضمیمه خود کرد. از آن زمان تاکنون، این شورش شعلهور مانده است. مردم این منطقه مدتهاست که نخبگان پاکستانی و شرکتهای خارجی را به غارت ثروت منطقه از طریق ارائه مشاغل کمدرآمد در سایتهای معدنی و مصادره درآمدها بدون سرمایهگذاری در زیرساختهای محلی، آموزش یا بهداشت متهم میکنند.
اختر کاکر، نایب رئیس اتاق بازرگانی این ایالت، گفت: «بلوچستان پر از مواد معدنی است، اما مردم بلوچستان نمیدانند این مواد معدنی به کجا میروند.» به گفته گروههای حقوق بشری، همزمان با تشدید حملات شبهنظامیان بلوچ، دولت پاکستان نیز واکنش متقابل نشان داده و به تعقیب گروههای مسلح این گروه پرداخته است. «سرفراز بوگتی»، سروزیر فعلی و عالیرتبهترین مقام منتخب بلوچستان، گفت که زور به تنهایی بحرانهای بلوچستان را حل نخواهد کرد. سمی دین بلوچ، فعالی که از سال ۲۰۰۹ در جستوجوی پدرش است، گفت که سازمان او تنها در سال گذشته ۱۲۳۰ مورد ناپدید شدن را مستند کرده است. او افزود که در نهایت فقط کمی بیش از یکسوم این افراد پیدا شدند.
معدن ریکو دیک یکی از باارزشترین اهداف در بلوچستان است. بر اساس ارزیابیهای فنی شرکت بریک، این گستره خشک طلا و مس، تخمین زده میشود که دارای ۱۳میلیون تن مس و ۱۷میلیون اونس طلا باشد و میتواند در طی چهار دهه بهرهبرداری، ۷۰میلیارد دلار سود به همراه داشته باشد. این معدن اکنون مورد طمع دولت ترامپ است. سفارت ایالات متحده وعده داده است که در مجموع ۲میلیارد دلار در ریکو دیک سرمایهگذاری کند و ۷۵۰۰ شغل محلی ایجاد کند و اعلام کرده که این سایت «الگویی» برای سایر پروژههای معدنی در پاکستان خواهد بود.
