پاسخ جنجالی پاپ به ترامپ

«پاپ لئو» روز دوشنبه در مسیر پرواز به سمت الجزایر و در آغاز سفر تاریخی خود به آفریقا، بر سر یک دوراهی قرار داشت. او می‌توانست حملات تند و بی‌سابقه شب گذشته دونالد ترامپ در شبکه‌های اجتماعی علیه خود را نادیده بگیرد یا اینکه مستقیما با آن مقابله کند. در نهایت، او گزینه دوم را انتخاب کرد و در اقدامی بسیار غیرمعمول، مستقیما کاخ سفیدِ ترامپ را مورد خطاب قرار داد.

 پاپ در گفت‌وگو با خبرنگاران در پرواز اختصاصی خود گفت که «هیچ ترسی از دولت ترامپ ندارد» و از بیان «رسا و بلند» پیام خداوند باز نخواهد ماند. او با بیان اینکه «من فکر نمی‌کنم پیام انجیل باید مورد سوءاستفاده قرار گیرد، همان‌طور که برخی این کار را می‌کنند»، افزود: «جان‌های بی‌گناه بسیاری از دست رفته است… من معتقدم کسی باید بایستد و بگوید که راه بهتری هم وجود دارد.» اظهارات لئو، او را به عنوان بارزترین وزنه تعادل بین‌المللی در برابر ترامپ مطرح کرده و تقابلی بی‌سابقه را میان اولین پاپ آمریکایی و رئیس‌جمهوری که بارها او را هدف حملات کلامی قرار داده، رقم زده است. با این حال، این رهبر کاتولیک‌های جهان که متولد شیکاگوست و به‌خاطر سبک ملایم و بی‌تکلف خود شناخته می‌شود، آغازگر این دعوا نبود.

او که بخش عمده‌ای از عمر بزرگسالی خود را در فرقه «سنت آگوستین» گذرانده است (فرقه‌ای که راهبان و راهبه‌های آن با تمرکز بر وحدت و اجتماع، سوگند فقر، پاکدامنی و اطاعت یاد می‌کنند) اولویت‌هایش ایجاد اتحاد و پل‌سازی میان انسان‌هاست. به گزارش سی‌ان‌ان، پاپ به جای اینکه کار خود را با موجی از دستورات اجرایی یا ابتکارات جنجالی آغاز کند، بخش اعظم سال اول ریاست خود را به شنیدن و ایجاد تغییرات تدریجی اختصاص داده است. او همچنین در دورانی که رئیس‌جمهور آمریکا نشان داده چندان خود را پایبند به هنجارها نمی‌داند، بر اهمیت نهادهای چندجانبه مانند سازمان ملل متحد و احترام به قوانین بین‌المللی تاکید کرده است.

اگرچه او شخصیتی محافظه‌کارتر و تودارتر نسبت به سلف خود (پاپ فرانسیس) دارد، اما عملیات نظامی ایالات متحده در ایران، اراده پولادین و تمایل او را برای سخن گفتن با صراحت لهجه آشکار کرد. او تصمیم گرفت شخصا از ترامپ نام ببرد؛ کاری که پاپ‌ها به ندرت انجام می‌دهند. اگرچه او از سایر اعضای دولت ترامپ نامی نبرد، اما اظهاراتش مبنی بر اینکه «خداوند به دعای جنگ‌افروزان گوش نمی‌دهد»، به نظر می‌رسید کنایه‌ای به اشتیاق پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، برای چارچوب‌بندی مذهبی درگیری‌ها در خاورمیانه باشد. دعوت پاپ‌ها به صلح و مخالفتشان با جنگ موضوع جدیدی نیست.

پاپ ژان پل دوم به شدت با تهاجم تحت رهبری آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ مخالفت کرد. اما با حضور یک پاپ آمریکایی، اوضاع متفاوت است. لئوی چهاردهم زبان انگلیسی را به عنوان زبان مادری خود صحبت می‌کند (اتفاقی که از قرن دوازدهم به این‌سو رخ نداده است) و سخنان او مستقیما در میان مخاطبان آمریکایی، کاخ سفید و فراتر از آن نفوذ می‌کند. لئو در زمان حضورش در آفریقا نیز به سخنرانی‌های خود ادامه داد و گفت که حضور او در این قاره، پیام صلحی را به همراه دارد که جهان باید آن را بشنود. لئو در جریان یک نشست صلح در بامندا (کامرون)، سخنرانی ایراد کرد که پیامدهای جهانی به همراه داشت. او گفت: «جهان توسط مشتی مستبد در حال ویرانی است، اما با این وجود، به دست انبوهی از برادران و خواهرانِ حامی، منسجم نگه داشته شده است. وای بر کسانی که دین و نام خداوند را برای منافع نظامی، اقتصادی یا سیاسی خود دستمایه قرار می‌دهند و آنچه را که مقدس است به تاریکی و پلیدی می‌کشانند.»

تنش‌ها میان پاپ و ترامپ از پیش از این تقابل اخیر نیز در جریان بوده است. پیش از مجمع انتخاب پاپ (کونکلاو) که سال گذشته پاپ لئو را برگزید، رئیس‌جمهور آمریکا با انتشار تصویر هوش مصنوعی از خود در قامت پاپ، باعث جنجال و ناراحتی شد. این اقدام یادآور تصویر هوش مصنوعی دیگری بود که ترامپ مدت کوتاهی پس از حمله به پاپ منتشر کرد (و بعدا آن را حذف کرد) که او را در هیبتی شبیه به حضرت عیسی نشان می‌داد. نکته قابل‌توجه دیگر این است که اگرچه کاردینال‌ها اولین پاپ آمریکایی را در تاریخ ۲۰۰۰ ساله کلیسای کاتولیک انتخاب کردند، اما تا آنجا که سوابق عمومی نشان می‌دهد، ترامپ از آن زمان تاکنون هیچ تماس مستقیمی با لئو نداشته است.

در عوض، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور که در سال۲۰۱۹ به آیین کاتولیک گروید، در مراسم تحلیف لئو شرکت کرد و دعوت‌نامه‌ای برای سفر به ایالات متحده به او تقدیم کرد. واتیکان اعلام کرده است که پاپ در سال ۲۰۲۶ به ایالات متحده سفر نخواهد کرد و در عوض قصد دارد چهارم ژوئیه (دویست و پنجاهمین سالگرد استقلال آمریکا) را در جزیره لامپدوسا در جنوب ایتالیا بگذراند؛ جزیره‌ای که یکی از نقاط اصلی ورود مهاجران به شمار می‌رود. دشوار بتوان تصور کرد که تا زمانی که ترامپ رئیس‌جمهور است، پاپ سفری به زادگاه خود داشته باشد.

روز سه‌شنبه، ونس وارد این مناقشه شد و گفت که پاپ هنگام صحبت درباره الهیات باید «مراقب» باشد و هنگام اظهارنظر درباره جنگ با ایران، باید نظریه «جنگ عادلانه» را به خاطر بیاورد. اشاره ونس به نظریه جنگ عادلانه قابل تامل است. این آموزه که در طول قرن‌ها توسعه‌یافته است، غالبا توسط تحلیلگران نظامی به‌عنوان معیاری اخلاقی برای درگیری‌های مسلحانه مورد استفاده قرار می‌گیرد. یکی از معماران اصلی این نظریه، «سنت آگوستین هیپو» است؛ پدر معنویِ فرقه مذهبی کاتولیکی که لئو به آن تعلق دارد. پاپ در زمان حضور خود در الجزایر، به زیارت شخصی مکانی رفت که آگوستین در اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم میلادی در آنجا به عنوان اسقف خدمت می‌کرد. او خاطرنشان کرده است که مردم جنگ با ایران را عادلانه نمی‌دانند.

رسانه «واتیکان نیوز» در سرمقاله‌ای که یک روز پس از اظهارات ونس منتشر شد، استدلال کرد که در دهه‌های اخیر، آموزه‌های کاتولیک نشان داده است «ادعای وجود یک جنگ عادلانه، به ویژه در یک عصر اتمی، تا چه حد به طور فزاینده‌ای دشوار شده است.» آندره‌آ تورنیلی، مدیر هیات تحریریه، تاکید کرد که لئوی چهاردهم «در مواجهه با جنون تشدید درگیری‌ها و هزینه‌های نامتناسب برای تسلیح مجدد»، همچنان «در مسیری که پیشینیانش گشوده‌اند گام برمی‌دارد و با واقع‌بینی و شفافیت، خواستار صلح، گفت‌وگو و مذاکره است». با این حال، احتمالا انتقادات ونس از پاپ توسط واتیکان جدی‌تر گرفته می‌شود. او به‌عنوان یک نوکیش کاتولیک، پیش‌تر نیز از یکی از آموزه‌های سنت آگوستین برای دفاع از سیاست‌های سخت‌گیرانه مهاجرتی دولت ترامپ استفاده کرده است. این در حالی است که لئو منتقد برخورد با مهاجران در ایالات متحده بوده است.

«داون ادن گلدستاین»، نویسنده و استاد دانشگاه کاتولیک، به سی‌ان‌ان گفت: «ونس از زمانی که وارد کلیسا شد، خود را با گروهی از فلاسفه، متکلمان و کارشناسان راست‌گرای افراطی همسو کرده است که ادعا می‌کنند مفسران معتبر کتاب «شهر خدا» (یکی از آثار مهم آگوستین) هستند.» او افزود که «تخصص غیرقابل انکار پاپ لئو در اندیشه آگوستین… تهدیدی مستقیم برای تلاش‌های معاون رئیس‌جمهور و دوستان پسا-لیبرال او به شمار می‌رود که می‌خواهند خود را به‌عنوان مفسران معتبر آموزه‌های اجتماعی و سیاسی کلیسا به کاتولیک‌ها معرفی کنند.» لئو تنها چند ماه پس از انتخاب مجدد ترامپ به‌عنوان رئیس‌جمهور، به مقام پاپی رسید. پیش از این، ایده انتخاب یک پاپ از ایالات متحده غیرممکن به نظر می‌رسید؛ زیرا کاردینال‌ها نمی‌خواستند کلیسا را با قدرت مسلط جهانی هم‌پیمان کنند. با این حال، بازگشت ترامپ به کاخ سفید نگاه کاردینال‌ها را به جایگاه ایالات متحده در صحنه جهانی تغییر داد. این امر راه را برای آنها باز کرد تا سنت‌شکنی کنند و شخصیت رابرت پروست با تجربه طولانی‌اش در آمریکای لاتین، او را به گزینه‌ای جذاب تبدیل کرد.

این تصمیم تاریخی بی‌شباهت به مجمع انتخاباتی سال ۱۹۷۸ نبود که در آن ژان پل دوم انتخاب شد. اولین پاپ لهستانی و اولین پاپ غیرایتالیایی در ۴۰۰سال گذشته، در اوج جنگ سرد انتخاب شد و در ادامه، نقش مهمی در سقوط کمونیسم در اروپای شرقی ایفا کرد. جرارد اوکانل، خبرنگار مجله کاتولیک «آمریکا» در واتیکان و ناظر باسابقه امور کلیسا، گفت: «حادثه اخیر مرا به یاد‌ هارولد مک‌میلان [نخست‌وزیر پیشین بریتانیا] می‌اندازد که می‌گفت واتیکان یکی از آن سه نهادی است که هیچ انسان عاقلی نباید به آن حمله کند. تصور می‌کنم واتیکان با علم به اینکه امپراتوری‌ها می‌آیند و می‌روند، از دریچه تاریخ به این موضوع نگاه خواهد کرد.»