ترامپ در اواسط ماه مه به چین سفر میکند؛
هشدار پکن نسبت به بازگشت جهان به «قانون جنگل»
انتظار میرود ترامپ چهار هفته دیگر وارد پکن شود (قرار است ترامپ در حدود ۱۴- ۱۵مه به پکن سفر کند)؛ سفری که پیشتر تصور میشد تلاشی بسیار هماهنگ و بهدقت برنامهریزیشده برای بازتعریف روابط میان دو اقتصاد بزرگ جهان باشد.
بهگزارش نیویورک تایمز، ترامپ پیش از این یک بار سفر خود را به تعویق انداخته است و مقامات کاخ سفید تاکید دارند که بحثی در مورد تعویق مجدد این سفر مطرح نیست. پیش از آغاز حمله آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، نود درصد از صادرات نفت ایران (یعنی بیش از ۱.۳میلیون بشکه در روز) توسط چین خریداری میشد.
در ابتدا، چینیها در قبال این اقدام نظامی نسبتا سکوت پیشه کردند، چرا که میدانستند محمولههایی که پیشتر در مسیر دریا بودهاند و همچنین ذخایر استراتژیک چشمگیر نفت، احتمالا نیاز آنها را برطرف خواهد کرد. آنها درخواست ترامپ مبنی بر اعزام کشتیهای جنگی چین برای باز نگه داشتن تنگه را نادیده گرفتند و تنها به صدور بیانیههای معمول و درخواست برای خویشتنداری دو طرف بسنده کردند. اما با آغاز محاصره در روز دوشنبه (۲۴ فروردین) و مواجهه با این چشمانداز که کشتیهای باری با پرچم چین، که برخی از آنها خدمه چینی دارند، ممکن است توسط نیروی دریایی آمریکا بازگردانده شوند، لحن پکن تغییر کرد.
شی جینپینگ، رهبر چین، روز سهشنبه (۲۵ فروردین) در نخستین اظهارنظرهای عمومی خود پیرامون این جنگ، اظهار کرد که جهان نمیتواند خطر بازگشت «به قانون جنگل» را بپذیرد. او هیچگاه نامی از ایالات متحده یا ترامپ نبرد؛ اما نیازی هم به این کار نداشت، چرا که در دیدار با ولیعهد ابوظبی افزود: «برای حفظ اعتبارِ حاکمیت قانون در عرصه بینالملل، نمیتوانیم هرگاه به نفع ما بود از آن استفاده کنیم و هرگاه نبود، آن را کنار بگذاریم.» این کنایهای آشکار به ترامپ بود که در ماه ژانویه به نیویورکتایمز گفته بود: «من نیازی به حقوق بینالملل ندارم.»
وزارت امور خارجه چین که نقش همیشگی خود را در تبادل پیام میان واشنگتن و پکن ایفا میکند، موضع سختتری اتخاذ کرد و ایالات متحده را به اعمال یک «محاصره هدفمند» متهم ساخت که «در سایه آتشبسِ شکننده کنونی، تنها به تشدید تقابل و بالا رفتن تنشها میانجامد و عبور و مرور امن از تنگه هرمز را بیش از پیش به خطر میاندازد.» ترامپ نیز بهنوبه خود تا حد زیادی از بیان انتقادات تند خودداری کرده است. «کرت کمپبل»، قائممقام پیشین وزیر امور خارجه در دولت جو بایدن و رئیس و بنیانگذار «گروه آسیا»، در این باره گفت: «پرزیدنت ترامپ شرایطی را به وجود آورده است که در آن دو هدف بزرگ او در تضاد مستقیم با یکدیگر قرار گرفتهاند.» وی افزود: «نخستین هدف، نظارت و کنترل بر تمام محمولههای عبوری از تنگه است که محمولههای چین را نیز در برمیگیرد؛ و هدف دیگر، تمایل او برای انجام یک سفر کاملا مثبت و سازنده به پکن است.»
«دیوید پردو»، سفیر ترامپ در چین، اواخر روز سهشنبه در دفتر بیضی کاخ سفید حضور داشت تا درباره این سفر پیشرو گفتوگو کند. مقامات امنیت ملی اعلام کردند که پیش از آغاز درگیری با ایران، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، درباره چارچوب طرحهای اقتصادیِ مشترکی که قرار بود دو کشور اعلام کنند، مذاکراتی انجام داده بود.
به گفته مقامات آمریکایی، در زمینه مسائل مهم امنیتی پیشرفت بسیار کمتری حاصل شده است؛ مسائلی از قبیل نحوه مذاکره درباره آینده تایوان، زرادخانه هستهای بهسرعت در حال رشد چین، یا تقویت توان نظامی این کشور در دریای جنوبی چین و تقابلهایی که با فیلیپین به وجود آورده است.
درحالی که یک ماه تا ورود ترامپ به پکن باقی مانده، هنوز مشخص نیست که این دو رهبر چگونه گفتوگوهای خود را درباره مساله محاصره (در صورت تداوم آن) ساختاردهی خواهند کرد؛ یا درباره نمایش قدرت نظامی ایالات متحده که با دستگیری نیکلاس مادورو در ونزوئلا آغاز شد و سپس با حمله به ایران ادامه یافت، چگونه به بحث خواهند نشست.
«راش دوشی»، استادیار دانشگاه جورجتاون و مشاور پیشین بایدن در امور چین، میگوید: «گمانهزنیهای بسیاری درباره اینکه چه چیزی میتواند تنشزدایی آمریکا و چین را از بین ببرد و نشست سران را تضعیف کند، وجود دارد.» او با اشاره به دو حوزه رقابتِ شدید میان دو کشور افزود: «این عامل، مسائلی مانند تراشههای هوش مصنوعی و حتی فلزات کمیاب نبوده است؛ بلکه این عامل میتواند مساله ایران باشد.»
پکن؛ تقاطع دیپلماتیک
این تحولات در حالی است که به گزارش رسانههای دولتی، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در دیدار با سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، بر لزوم «هماهنگی راهبردی نزدیکتر و قویتر» میان پکن و مسکو تاکید کرد. به گزارش خبرگزاری شینهوای چین، شی دیروز چهارشنبه در تالار بزرگ خلق پکن با لاوروف دیدار کرد. وی در این دیدار از روسیه و چین خواست تا «قاطعانه از منافع مشروع خود دفاع کرده و از وحدت کشورهای جنوب جهانی محافظت کنند.» رهبر چین همچنین اظهار کرد که در چشمانداز بینالمللیِ آکنده از تغییر و آشوب، ثبات و قطعیت در روابط چین و روسیه بهطور ویژهای «ارزشمند» است.
اگرچه در بیانیه رسمی چین از سخنان شی خطاب به وزیر خارجه روسیه اشارهای صریح به تجاوز آمریکا و اسرائیل علیه ایران نشده است، اما به نظر میرسد اظهارات او به نگرانیهای فزاینده درباره مسدود شدن تنگه هرمز اشاره دارد؛ رویدادی که با جلوگیری از خروج محمولههای حیاتی کود و سوخت از خلیج فارس، میتواند به بحران جهانی غذا دامن بزند. بسته شدن تنگه هرمز، تامین انرژی در سطح جهان را تحت فشار قرار داده است؛ چرا که پیش از آغاز جنگ، ۲۰ درصد از صادرات نفت و گاز جهان از طریق این آبراه ترانزیت میشد. لاوروف پس از دیدار با شی در یک نشست خبری گفت که با توجه به تداوم اختلال در کشتیرانی از طریق این تنگه، مسکو میتواند کمبودهای انرژی چین را «جبران» کند.
لاوروف پیش از دیدار با شی، روز سهشنبه با وانگ یی، همتای چینی خود، دیدار کرد تا درباره درگیریها در خاورمیانه، جنگ اوکراین و سایر مسائل ژئوپلیتیک گفتوگو کند. چین و روسیه متحدان نظامی رسمی یکدیگر نیستند، اما روابط اقتصادی و سیاسی بسیار نزدیکی با هم دارند. در سال ۲۰۲۲ و اندکی پیش از آغاز تهاجم ولادیمیر پوتین به اوکراین، شی یک توافقنامه شراکت راهبردیِ «بدون محدودیت» با رئیسجمهور روسیه امضا کرد.
به گزارش الجزیره؛ لاوروف با سفر این هفته خود به پکن، به جمع مقاماتی نظیر پدرو سانچز (نخستوزیر اسپانیا)، محمد بن زاید آل نهیان (ولیعهد ابوظبی) و تو لام (رهبر ویتنام) پیوست که دیدارهایی را با شی جینپینگ برگزار کردند. شی روز سهشنبه در گفتوگو با پدرو سانچز هشدار داد که جهان با «آشوب و تلاطم» و «رقابت میان عدالت و زور» روبهرو است و از همین رو خواستار همکاریهای نزدیکتر شد.
شی همچنین در دیدار با ولیعهد ابوظبی نیز اظهار کرد که چین در پیشبرد گفتوگوهای صلح در خاورمیانه «نقش سازندهای» ایفا خواهد کرد. به گزارش رسانههای دولتی، رئیسجمهور چین دیروز چهارشنبه با تو لام، رهبر ویتنام، نیز دیدار و چند توافقنامه همکاری با وی امضا کرد. این سفر، نخستین سفر خارجی «تو لام» از زمان انتخاب این رهبر حزب کمونیست به عنوان رئیسجمهور ویتنام در هفته گذشته بود.
