ابعاد تهاجم علیه اقتصاد، آموزش، بهداشت و میراث فرهنگی کشور بررسی شد
برآورد اولیه دولت از خسارات جنگ
به گزارش خبرگزاری مهر، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در گفتوگو با خبرگزاری ریانووستی از برآورد اولیه ۲۷۰میلیارد دلاری خسارت ایران در جنگ اخیر خبر داد و تاکید کرد که این عدد قطعی و نهایی نیست. سخنگوی دولت با بیان اینکه آسیبها در چندین لایه در حال بررسی است، تصریح کرد که تیم مذاکرهکننده ایران در گفتوگوهای بینالمللی، از جمله در نشستهای اسلامآباد، موضوع دریافت غرامتهای جنگی را بهعنوان یک حق مسلم و قانونی دنبال میکند. وی همچنین به موضوع حساس نیروگاه هستهای بوشهر اشاره کرد و گفت که ایران موضوع خسارتهای احتمالی زیستمحیطی و انسانی ناشی از حمله به این منطقه را با آژانس بینالمللی انرژی اتمی مطرح کرده است؛ چراکه هرگونه آسیب به این نیروگاه میتوانست کل منطقه خلیجفارس را با فاجعهای جبرانناپذیر روبهرو کند. پیشتر سازمان انرژی اتمی ایران اعلام کرده بود که نیروگاه هستهای بوشهر مورد حمله قرار گرفته و تهاجم دوباره به محوطه این نیروگاه منجر به شهادت یکی از کارکنان حفاظت شده است.
در لایهای دیگر از این تهاجم، بخش مسکن و خدمات شهری بیشترین ضربه را متحمل شده است. مهاجرانی اعلام کرد که ۸۳هزار و ۳۵۱واحد مسکونی در سراسر کشور آسیب دیدهاند که از این میان، سهم تهران ۳۹هزار و ۵۰۸واحد مسکونی و تجاری بوده است. علاوه بر این، تخریب ۳۲۲مرکز درمانی و بهداشتی، ۷۶۳مدرسه و ۵۵کتابخانه در ۱۲استان کشور، نشاندهنده هدفمند بودن حملات علیه رفاه عمومی و زیرساختهای اجتماعی است. سخنگوی دولت همچنین به جنایت جنگی در بیمارستان روانشناسی دلآرام و حمله به پتروشیمی ماهشهر اشاره کرد که به شهادت ۵نفر و مجروحیت ۱۷۰تن از هموطنانمان منجر شده است. این حملات کور که مراکز غیرنظامی را هدف قرار داده، مصداق بارز نقض حقوق بینالملل و جنایت علیه بشریت است.
بخش آموزش عالی نیز از این حملات در امان نمانده است. به گزارش «ایلنا» بر اساس اعلام معاونت اداری و مالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، ۱۵۴نقطه علمی و آموزشی در ۲۱دانشگاه و مرکز پژوهشی وابسته به این وزارتخانه مورد اصابت قرار گرفتهاند. برآوردهای اولیه نشان میدهد که تنها در این بخش، بیش از ۴هزارمیلیارد تومان خسارت به ساختمانهای آموزشی، فضاهای پژوهشی و زیرساختهای آزمایشگاهی وارد شده است. مهاجرانی با ابراز تاسف از حمله به ۳۰دانشگاه کشور، این اقدامات را نشانه ترس دشمن از پیشرفتهای علمی ایران دانست. وزارت علوم ضمن محکوم کردن این اقدامات، بر ضرورت بازسازی سریع زیرساختهای علمی تاکید دارد تا روند فعالیتهای پژوهشی دانشگاهها در کوتاهترین زمان ممکن به حالت عادی بازگردد.
شریانهای زخمی؛ از صنعت نفت و دارو تا شبکه ریلی و هوایی
بررسیهای فنی نشان میدهد که اگرچه تاسیسات بالادستی نفت و چاههای استخراج تا حدودی از گزند مصون ماندهاند، اما بخشهای پاییندستی و پالایشگاهها هدف اصلی حملات بودهاند. به گزارش روزنامه اعتماد، تخریب واحدهای فرآیندی پیشرفته مانند برجهای تقطیر اتمسفریک، واحدهای هیدروکراکر و ریفرمرهای کاتالیستی، زنجیره تامین خوراک پتروشیمیها را با بحران مواجه کرده است. این موضوع میتواند به صورت دومینووار باعث کمبود مواد اولیه در صنایع بستهبندی، نساجی، قطعهسازی خودرو و حتی صنایع دارویی شود.
در همین راستا، بخش خصوصی نیز آسیبهای جدی دیده است؛ بهطوریکه محمود نجفیعرب، رئیس اتاق بازرگانی تهران، از شناسایی ۳۰۰واحد صنعتی آسیبدیده تنها در استان تهران خبر داده است.در حوزه حملونقل، صنعت هوانوردی با خسارتی سنگین روبهروست. به گزارش عصر ایران، ۷فرودگاه مهم کشور از جمله مهرآباد تهران، تبریز، اهواز، کاشان، ارومیه، خرمآباد و کرمان هدف حملات هوایی قرار گرفتهاند. طبق گزارشهای منتشرشده، حدود ۲۰فروند هواپیمای مسافربری بهطور کامل منهدم و ۴۰فروند دیگر دچار آسیب جدی شدهاند. مقصود اسعدی سامانی، دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی، اعلام کرد که تنها در ایام تعطیلات نوروز، عدمالنفع و خسارات مستقیم وارده به این صنعت و دفاتر هواپیمایی حدود ۳۰هزارمیلیارد تومان برآورد میشود. ایرلاینهایی نظیر ماهان، ایرانایر و زاگرس بیشترین آسیب را از انهدام ناوگان مسافری خود متحمل شدهاند.
در بخش ریلی نیز حملات متوجه پلهای استراتژیک بوده است. به گزارش روزنامه ایران، پل هفتدهانه راهآهن قم در محدوده باغیک-سواریان، پل امینآباد در مسیر زنجان-میانه، پل چهارباغ در البرز و پل ریلی قلعهنو در ری هدف قرار گرفتند. همچنین در کاشان، حمله به پل یحییآباد و ایستگاه قطار به تلفات انسانی و آسیب به واحدهای مسکونی مجاور منجر شد. با این حال، سرعت بالای ترمیم این شریانها نشاندهنده تابآوری بالای شبکه ریلی است. در بخشهای دیگر نیز خسارات گستردهای گزارش شده است؛ از جمله خسارت ۲ هزارمیلیارد ریالی به بخش کشاورزی و دامداری کنگاور و آسیب به ۲۴ کارخانه و مرکز توزیع دارو. همچنین به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، بیمه مرکزی از شناسایی ۱۹ هزار خودروی آسیبدیده در ۲۶استان خبر داده که ارزیابی خسارت ۱۵ هزار دستگاه از آنها به اتمام رسیده است.
تخریب هویت تاریخی در ۱۸ استان
یکی از تاریکترین ابعاد این جنگ، حمله به بناهای تاریخی و میراث ماندگار ایرانیان است. به گزارش «ایسنا» و مطابق با مستندات وزارت میراث فرهنگی، ۱۳۲بنا و اثر تاریخی در ۱۸استان کشور دچار آسیب شدهاند. تهران با بیش از ۶۰اثر، بیشترین میزان تخریب را متحمل شده است. آثاری همچون کاخ گلستان، مجموعه سعدآباد، برج آزادی، کاخ مرمر، ساختمان مجلس شورای ملی در بهارستان، عمارت کلاه فرنگی عشرتآباد، موزه آبگینه و حتی بازار تهران از موج انفجارها در امان نماندهاند. همچنین خانههای تاریخی واجد ارزشی نظیر خانه مصدق و عمارت باغ وثوقالدوله نیز در فهرست آسیبدیدگان پایتخت قرار دارند. اصفهان به عنوان دومین استان خسارتدیده، شاهد آسیب به ۲۳اثر از جمله کاخ موزه چهلستون، میدان نقشجهان (مسجد شیخلطفالله و عالیقاپو)، کاخ هشتبهشت و منار جنبان بوده است. در خوزستان، ۱۳اثر تاریخی از جمله حمام کرناسیون دزفول و موزه راهآهن اندیمشک آسیب دیدهاند. در کردستان نیز عمارت خسروآباد و خانه کرد (عمارت آصف) هدف قرار گرفتند. این فهرست طولانی شامل آرامگاه باباطاهر در همدان، قلعه فلکالافلاک در لرستان، مسجد جامع قم، کاخ صفیآباد مازندران و حتی محوطه کوه خواجه در سیستان و بلوچستان میشود. حمله به این آثار که برخی ثبت جهانی هستند، نشاندهنده تهاجم به میراث مشترک بشریت است.
بازسازی و غرامت
هنگام بازخوانی تلخ این خسارات که تنها بخشی از این حجم وسیع را اشاره کردیم، آنچه برجسته است، آمادگی دولت برای عبور از بحران و پیگیری حقوقی خسارات در مجامع بینالمللی است. فاطمه مهاجرانی تاکید کرده است که وزارتخانههای صمت، کار و سازمان برنامه و بودجه در قالب قرارگاههای جنگی در حال پایش تولید و بازسازی هستند. مدنیزاده، وزیر اقتصاد نیز از اختصاص ۱۰۰ هزارمیلیارد تومان تسهیلات برای خانوارها و ۸۰ هزارمیلیارد تومان برای بنگاههای کوچک خبر داده است. همچنین مطابق اعلام سخنگوی دولت، جریمه دیرکرد اقساط بانکی تعلیق شده و افزایش حقوق کارکنان دولت از فروردین ماه اعمال شده است.
وزارت نیرو نیز با تلاش ۱۵۰هزار نفر از کارکنان خود، پایداری شبکه آب و برق را علیرغم ۱۹۰۰ حادثه جنگی حفظ کرده است. دولت مصمم است ضمن بازسازی هوشمندانه زیرساختها با تکیه بر اصول پدافند غیرعامل، پرونده غرامت ۲۷۰میلیارد دلاری را تا حصول نتیجه نهایی در مراجع قانونی جهان دنبال کند. سخنگوی دولت با فراخواندن مردم به حفظ آرامش روانی و پیگیری اخبار از مبادی رسمی، اطمینان داد که بازسازی تاسیسات تخریبشده نه یک هزینه، بلکه سرمایهگذاری استراتژیک برای آیندهای مقاومتر خواهد بود. قابلذکر است که «دنیایاقتصاد» در روزهای آینده، ارزیابی دقیقتری از ابعاد و ارقام این خسارتها به دستخواهد داد.
