«آمادگی - حسن نیت» ایران در مسیر« جنگ - دیپلماسی» بررسی شد
بازخوانی واکنشهای داخلی به مذاکرات
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی که سرپرستی هیات ایرانی را در این مذاکرات پرفشار بر عهده داشت، در بدو بازگشت بر شکاف عمیق بیاعتمادی تاکید کرد. وی با اشاره به روند گفتوگوها اظهار کرد: «در مقابل ابتکارات ما، آمریکا نتوانست اعتماد ایران را جلب کند. پیش از مذاکرات تاکید کردم که ما حسن نیت و اراده لازم را داریم؛ ولی بهدلیل تجربیات دو جنگ قبلی، اعتمادی به طرف مقابل نداریم.» این سخنان نشاندهنده آن بود که بهرغم ارائه طرحهای پیشنهادی از سوی تهران، واشنگتن همچنان در دایره محاسبات گذشته خود باقی مانده است. در همین راستا، رئیس قوه قضائیه نیز با تقدیر از عملکرد تیم مذاکرهکننده، بر صیانت از دستاوردهای دفاعی در عرصه دیپلماسی تاکید کرد. به گزارش «ایسنا» حجتالاسلام والمسلمین محسنی اژهای در ویراستی نوشت: «به هیات ایرانی در اسلامآباد که به سرپرستی برادرم دکتر قالیباف، بیش از ۲۰ساعت به صورت ممتد و پرفشار مذاکره کردند، خدا قوت میگویم. شما پاسدار حقوق میدان بودید. اجرکم عندالله.»
درحالیکه فضای رسانهای بینالمللی به دنبال القای روایتهای خاص خود از این بنبست بود، اعضای هیات ایرانی نسبت به انتشار اخبار کذب هشدار دادند. رضا نصری، از اعضای رسانهای هیات ایران در اسلامآباد، با تکذیب شایعات منتسب به وزیر امور خارجه تصریح کرد: «آقای عراقچی تاکنون هیچگونه اظهار نظری درباره مذاکرات نداشته است. هرگونه بیانیه یا اظهارنظری که به او نسبت داده شده، نادرست و جعلی است. همانگونه که اسرائیل سابقهای طولانی در انجام عملیاتهای «پرچم دروغین» در میدان دارد، یک تلاش موازی نیز برای انتشار اظهارات ساختگی در رسانهها و شبکههای اجتماعی به نام مقامات ایرانی در جریان است.» این موضعگیری نشان داد که تیم ایرانی علاوه بر میز مذاکره، در جبهه جنگ نرم نیز با فشارهای مضاعفی روبهرو بوده است. موضوع اقتدار در تنگه هرمز و حقوق ملی، محور اصلی سخنان دولتمردان بود.
محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، با تاکید بر ایستادگی دولت بر سر منافع ملی خاطرنشان کرد: «دولت این وحدت را سرمایه پیشرفت و استیفای حقوق ملت میداند. از اقتدار در تنگه هرمز تا پیگیری غرامت، بر سر حق مردم ایستادهایم.» این نگاه حاکمیتی به تنگه هرمز در اظهارات علیاکبر ولایتی نیز با پیوند زدن تاریخ و دیپلماسی تکرار شد. به گزارش «ایلنا»، ولایتی در شبکه اجتماعی ایکس با استفاده از هشتگهای اقتدار ملی، تنگه هرمز و دیپلماسی مقتدرانه نوشت: «تاریخ دیپلماسی ایران از ارزنةالروم تا مذاکرات اسلامآباد، یک اصل واحد دارد: «صیانت از ایران عزیز» همانگونه که «تنگه ابوالحیات» در طول تاریخ نماد انسداد مسیر بر بیگانگان در قلب خاک ما بوده، امروز نیز کلید «تنگه هرمز» در دستان مقتدر ماست.»
در این میان، محمدجواد ظریف، وزیر پیشین امور خارجه، به تحلیل چرایی به نتیجه نرسیدن این دور از گفتوگوها از منظر رفتارشناسی آمریکاییها پرداخت. به گزارش «ایلنا»، ظریف در واکنش به اظهارات معاون رئیسجمهور آمریکا نوشت: «میخواهید بدانید چرا مذاکرات به نتیجه نرسید؟ هیچ مذاکرهای – حداقل با ایران – بر مبنای «شرایط ما/شما» به نتیجه نرسید. آمریکا باید یاد بگیرد که نمیتواند شرایطش را به ایران دیکته کنید. هنوز برای یادگیری دیر نشده.» این اظهارات نشاندهنده آن است که منطق «تحمیل» همچنان بزرگترین مانع در مسیر دستیابی به هرگونه توافق پایدار میان دو کشور است.
با این حال، همه واکنشها صرفا حمایتی نبود و برخی از فعالان رسانهای به نقد عملکرد اطلاعرسانی تیم مذاکرهکننده پرداختند. عمادالدین باقی، روزنامهنگار، با انتشار یادداشتی بر ضرورت مدیریت روایتها تاکید کرد. به گزارش «ایسنا» باقی در این باره نوشت: «در اینکه آمریکاییها مذاکره نمیکنند، دستور میدهند و زورگویی میکنند بحثی نداریم؛ ولی واگذاری میدان روایت به آنها، ضعف و بلکه گناه بزرگی است. در زمانی که خبرها و اتفاقات، لحظهای شده است، هیات ایرانی بیان جزئیات را - شاید بهدلیل نیاز به مشورت در داخل کشور - آنقدر به تاخیر میاندازد که طرف مقابل بتواند به دنیا بگوید ایران شروط آمریکا را نپذیرفت و چون تنها شرطی که اجماع جهانی دربارهاش وجود دارد برنامه هستهای ایران است، آنها القا میکنند که آمریکا دنبال تضمین دست نیافتن ایران به سلاح هستهای است؛ ولی ایران بر غنیسازی اورانیوم اصرار دارد.» واکنشها به تهدیدهای و توهینهای مقامات آمریکایی تند و صریح بود.
عبدالکریم حسینزاده، معاون رئیسجمهور، در پاسخ به تحریف نام خلیج فارس توسط وزیر جنگ آمریکا نوشت: «از شکست پروژه جنگ طلبیات عصبی شدی؟ دنبال دوشیدن کشورهای عربی هستی؟ میفهمم از تو نه، اما از برادران عربم انتظار دارم پولشان را خرج توهمات کسی نکنند که نتوانست از آنها دفاع کند. نام ۲۵۰۰ساله خلیج فارس را ژنرالهای اسکندر و مغول نتوانستند عوض کنند، تو که سروانی بیش نیستی.» همچنین علی نیکزاد، نایب رئیس مجلس، با تاکید بر برتری ایران در میدان نبرد ۴۰روزه خاطرنشان کرد: «در ۴۰روز جنگ یاد گرفتند که طرف پیروز را اراده ملتها و برتری در میدان تعیین میکند نه لفاظی در شبکههای اجتماعی. در این چند روز هم یاد خواهند گرفت که دیپلماسی عرصه احترام، تعامل و پذیرش واقعیتهاست نه املا کردن آرزوها.» موضوع مدیریت جدید تنگه هرمز که یکی از چالشبرانگیزترین مباحث در اسلامآباد بود، در اظهارات محمود نبویان، نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس، بازتاب ویژهای داشت. به گزارش «ایسنا» نبویان که خود در مذاکرات حضور داشت، نوشت: «سران سیاسی و اقتصادی دنیا بدانند با افسانهسرایی و هالیوودبازی، تنگه هرمز باز نخواهد شد. جهان مدیریت جدیدی را در تنگه هرمز تجربه خواهد کرد…»
این موضعگیری در کنار سخنان حاجیبابایی، نایب رئیس مجلس، که گفته بود «دشمن هرگز فکر نکند ملت ما خسته شده و از این منظر به تنگه هرمز طمع نکند؛ چراکه برای همیشه تحت حاکمیت ملت ایران خواهد بود»، نشاندهنده عزم جدی تهران برای تغییر قواعد بازی در این آبراهه حیاتی است. ابراهیم عزیزی نیز در پیامی کوتاه اما پرمعنا نوشت: «تنگه هرمز فقط با اجازه ایران باز میشود.» سیدمهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر رئیسجمهور نیز پس از مذاکرات اسلامآباد نحوه عملکرد ایران را درسی برای آمریکاییها دانست و در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «درسهایی که زورگوی اهل جزیره اپستین و همپیمان کودککش او در سال ۲۰۲۶ تا الان از ایران آموختند: ۱. در ایران هنگامه سختی فقط یک صدا وجود دارد. ۲. دفاع در برابر تجاوز را بهخوبی و در حد کمال میدانیم. ۳. اهل گفتوگو و مذاکره هستیم اما تن به زور نمیدهیم و... هنوز درسهای تازهای در پیش است.»
یک از مقامات سابق دستگاه دیپلماسی نیز بینتیجه ماندن مذاکرات را ناشی از محاسبات غلط واشنگتن دانست. به گزارش «ایرنا» سیدعباس موسوی، معاون تشریفات ریاستجمهوری، در حساب کاربری خود نوشت: «برای ایرانیان میز مذاکره ادامه میدان جنگ است. معلوم است آنچه در میدان جنگ بهدست نیامده، سر میز مذاکره هم بهدست نخواهد آمد. غرور کاذب، زیادهخواهی و اشتباه محاسباتی همواره از عوامل شکست آمریکاییها در تعامل با ایران بوده است.» با این حال، احمد زیدآبادی با نگاهی به آینده و ضرورت پرهیز از سوءمحاسبه، بر ادامه مسیر دیپلماسی تاکید کرد و نوشت: «آیا عدم دستیابی به توافق در مذاکرات اسلامآباد به معنای شکست نهایی دیپلماسی و ازسرگیری دوباره جنگ است؟ گمان نمیکنم. یا اینکه آرزو میکنم اینطور نباشد. جنگ عملا به نقطه نهایی خود رسید که متوقف شد. گام بعدی آن، به سود هیچ طرفی نیست و برای همه طرفها و کلا برای جامعه بینالمللی فاجعهای برگشتناپذیر بهوجود میآورد.»
