جهان اکنون با بزرگترین اختلال عرضه نفت در تاریخ مواجه است
سقوط همزمان عرضه و تقاضای نفت
بر اساس این گزارش، چشمانداز تقاضای نفت نیز بهطور اساسی دگرگون شده است. آژانس که پیشتر رشد روزانه ۶۴۰ هزار بشکهای تقاضا را برای سال جاری پیشبینی کرده بود، اکنون انتظار دارد این عدد با افتی معادل ۸۰ هزار بشکه در روز مواجه شده و به رقم ۵۶۰ هزار بشکه در روز برسد. این تغییر ناگهانی، بهگفته کارشناسان، نشانهای از «تخریب تقاضا» در نتیجه افزایش قیمتها و محدودیت عرضه است؛ پدیدهای که معمولا در شرایط رکود یا شوکهای شدید انرژی مشاهده میشود. این روند کاهشی، بهویژه در مناطق خاورمیانه و آسیا-اقیانوسیه محسوستر بوده و بیشترین کاهش مصرف در فرآوردههایی مانند نفتا، گاز مایع (LPG) و سوخت جت ثبت شده است.
عمیقترین کاهش تقاضا
آژانس هشدار داده که در صورت تداوم شرایط فعلی، کاهش تقاضا میتواند تشدید شود و در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ به افتی معادل ۱.۵میلیون بشکه در روز برسد؛ رقمی که عمیقترین کاهش تقاضا از زمان همهگیری کووید-۱۹ بهشمار میرود. در سمت عرضه نیز تصویر چندان متفاوت نیست. آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده که تولید جهانی نفت در سال جاری بهطور متوسط ۱.۵میلیون بشکه در روز کاهش یابد؛ چرخشی قابلتوجه نسبت به برآورد قبلی که از افزایش ۱.۱میلیون بشکهای حکایت داشت.
این تغییر عمدتا ناشی از حملات به زیرساختهای انرژی در خاورمیانه و انسداد موثر تنگه هرمز است؛ گذرگاهی حیاتی که نقش کلیدی در صادرات نفت و فرآوردههای انرژی دارد. در همین راستا، این نهاد اعلام کرده که تنها در ماه مارس، حدود ۱۰میلیون بشکه در روز از عرضه جهانی نفت از دست رفته است؛ رقمی که بهعنوان بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ ثبت شده است. این در حالی است که جریان عبور نفت و فرآوردهها از تنگه هرمز از بیش از ۲۰میلیون بشکه در روز پیش از آغاز درگیریها، به حدود ۴میلیون بشکه در روز در اوایل آوریل کاهش یافته است. با وجود این افت شدید در عرضه و تقاضا، توازن کلی بازار همچنان شکننده باقی مانده است. آژانس پیشبینی میکند که در سال ۲۰۲۶، مازاد عرضه به حدود ۴۱۰ هزار بشکه در روز محدود شود؛ رقمی که نسبت به پیشبینی قبلی (۲.۵میلیون بشکه در روز) کاهش قابلتوجهی را نشان میدهد. این به معنای بازاری است که در مرز تعادل قرار دارد و بهشدت نسبت به هرگونه شوک جدید حساس خواهد بود.
نقش تنگه هرمز
در این میان، نقش تنگه هرمز بهعنوان متغیر کلیدی بیش از پیش برجسته شده است. آژانس تاکید کرده که ازسرگیری جریان عادی نفت از این گذرگاه، مهمترین عامل در کاهش فشار بر بازار انرژی، مهار قیمتها و جلوگیری از تعمیق بحران اقتصادی جهانی خواهد بود. در سناریوی پایه، انتظار میرود صادرات نفت و گاز از خاورمیانه تا اواسط سال از سر گرفته شود، هرچند احتمالا به سطوح پیش از جنگ نخواهد رسید. با این حال، سناریوی بدبینانهتری نیز مطرح شده است. در صورت تداوم اختلالات، ممکن است نزدیک به ۲میلیارد بشکه نفت از ذخایر جهانی برداشت شود و تقاضا نیز بهطور متوسط تا ۵میلیون بشکه در روز کاهش یابد.
چنین وضعیتی میتواند به رکودی عمیقتر در بازار انرژی و حتی اقتصاد جهانی منجر شود. در واکنش به این تحولات، قیمت نفت در بازارهای جهانی تغییرات محدودی را تجربه کرده و نفت برنت در محدوده ۹۷ دلار در هر بشکه تثبیت شده است؛ نشانهای از آنکه بازار در حال ارزیابی همزمان ریسکهای عرضه و ضعف تقاضاست. در مجموع، گزارش آژانس بینالمللی انرژی تصویری از بازاری ارائه میدهد که نهتنها با کمبود عرضه، بلکه با افت تقاضا نیز مواجه است؛ ترکیبی نادر که معمولا در شرایط بحرانهای عمیق مشاهده میشود. در چنین فضایی، آینده بازار نفت بیش از هر زمان دیگری به تحولات ژئوپلیتیک، بهویژه وضعیت تنگه هرمز، گره خورده است. تا زمانی که این گلوگاه حیاتی به شرایط پایدار بازنگردد، بازار انرژی جهانی در وضعیت عدم قطعیت باقی خواهد ماند و نوسانات آن، همچنان اقتصاد جهانی را تحتتاثیر قرار خواهد داد.
