سرمقاله

به نظر می‌رسد که در مورد آتش‌بس دو هفته‌ای، هم موارد امیدوار کننده و هم موارد زنهاردهنده‌ای وجود دارد. ابتدا در مورد اینکه چرا این آتش‌بس می‌تواند شکننده باشد به چند نکته باید اشاره کرد؛ نخست اینکه چارچوب رفتاری دونالد ترامپ همان چارچوبی است که قبل از جنگ اخیر علیه ایران هم وجود داشت؛ یعنی چارچوب دیپلماسی اجبار. بر اساس این چارچوب رفتاری، ترامپ یا می‌خواهد از طریق دیپلماسی به خواسته‌های خود برسد یا در صورت عدم موفقیت دیپلماسی، ترجیح می‌دهد از ابزار نظامی استفاده کند و تاکنون در دو جنگی که علیه…

توضیح مقدماتی: این مقاله را به سختی بسیار تدوین کرده‌ام. برای اولین‌بار طی حدود ۴۳سال گذشته، ۳۸روز است که به سختی توانسته‌ام بر انجام کار فکری تمرکز پیدا کنم. این روزها که هر یک دقیقه‌اش مانند سال‌ها بر دوش زمان سنگینی می‌کند، برایم تلخ‌ترین دوران زندگی بوده است. برای کسی که در طول عمر خود، سختی‌های طاقت‌فرسای زیادی را تحمل کرده، این ایام، ماهیتی دیگر داشته و فشار روحی بسیار سنگین‌تری را وارد آورده است. این را از این جهت ذکر کردم که خواننده بداند، متن حاضر، با تلاش زیاد برای فائق آمدن بر این…

تحولات اخیر بازار جهانی نفت را نمی‌توان صرفا در چارچوب افزایش قیمت یا حتی تشدید ریسک ژئوپلیتیک تحلیل کرد. آنچه در حال وقوع است، تغییر در ماهیت محدودیتی است که رفتار بازار را تعیین می‌کند. در شرایط عادی، قیمت نفت عمدتا تابعی از هزینه نهایی تولید و انتظارات تقاضاست و بازارهای مالی، به‌ویژه بازار قراردادهای آتی، نقش مهمی در تعدیل نوسانات ایفا می‌کنند.

در اسفند و در شرایطی که تورم روندی فزاینده داشت و تحلیل غالب ما آن بود که بدون هیچ رخداد جدیدی این روند فزاینده تورم (افزایش نرخ تورم نه صرف افزایش سطح قیمت‌ها) تا مدتی ادامه می‌یابد و در غیاب چاره‌اندیشی برای سیاست مالی متوقف نمی‌شود، حتی اگر بانک مرکزی نهایت تلاش خود را به‌کار گیرد، جنگی ویرانگر گریبان سرزمینمان را گرفت. برای آنکه احساسی برخورد نکنیم و تحلیل واقع گرایانه را از دست ندهیم، لازم است اشاره کنیم که ریشه این جنگ بسیار عمیق‌تر از آن چیزی است که بر اساس مشاهده تحولات سال‌های اخیر و…

پس از گذشت بیش از یک ماه از تجاوز نظامی مشترک دولت‌های اسرائیل و ایالات متحده آمریکا به ایران به روشنی معلوم شده است که دولت آمریکا هیچ استراتژی مشخص و منسجمی برای این ماجراجویی نظامی نداشته و صرفا اسیر این تصور احتمالا القاشده از سوی دولت اسرائیل بوده که با نخستین ضربه کاری به سران نظام در همان روزهای اول، کار یکسره خواهد شد. اما این خیال خام با مقاومت جانانه ایرانیان و نیروهای نظامی آن باطل شد و نه تنها متجاوزان در اهداف اصلی اولیه شکست خوردند، بلکه به تدریج روشن شد ایران با استفاده…

سیاستگذاران در حوزه‌ اقتصاد کلان و مدیران بنگاه‌ها توجه دارند که در شرایط کنونی ایران که از وضعیت تعلیق چند ماه گذشته به وضعیت جنگی تمام‌عیار وارد شده‌ایم، اهداف و کارکردهای اقتصاد دچار تغییر بنیادین می‌شود؛ به‌گونه‌ای‌که نظامی مبتنی بر کارآیی، رقابت و رشد، جای خود را به نظمی مبتنی بر بقا، امنیت و مدیریت بحران می‌دهد.

«آنکه تماشاگر ویرانی‌‌‌‌هاست، خود ویران می‌شود؛ مگر آنکه در ژرفنای خویش، توان آفرینش دوباره را بیابد» - فریدریش نیچه

مدیریت بازار ارز در شرایط بحران اقتصادی، جنگ یا تحریم یکی از پیچیده‌ترین وظایف بانک‌های مرکزی است. در چنین شرایطی معمولا عرضه ارز کاهش می‌یابد، تقاضای سفته‌بازی افزایش پیدا می‌کند و انتظارات تورمی به سرعت در اقتصاد گسترش می‌یابد. اگر سیاستگذار پولی نتواند به ‌موقع و با ابزارهای مناسب وارد عمل شود، بحران ارزی می‌تواند به تورم شدید، بی‌ثباتی مالی و رکود اقتصادی منجر شود.

در روزهای سختی زندگی می‌کنیم و تلاش فراوان کردم که در قالب کتاب و مقاله‌های علمی برای نخبگان و سرمقاله برای شهروندان و افکار عمومی، نکات کلیدی پیرامون دور کردن کشور از بی‌ثباتی در داخل و دوری از جنگ در محیط منطقه و بین‌الملل بنویسیم؛ اما جنگ نیز واقعیتی است که ریشه‌های روان‌شناسانه ناشی از عقده‌های فروخفته و قهرمان‌گرایی و نارسیسیسم و کیش شخصیت، خودشیفتگی، مبانی نظری مندرج در ایدئولوژی‌های صفر و صدی و به لحاظ ساختاری از بین رفتن موازنه قوا در میان بازیگران بین‌الملل دارد.

بازار سرمایه ایران همواره در برابر شوک‌های داخلی و خارجی حساسیت بالایی داشته است. تجربه روزهای اخیر، به ویژه در بحبوحه جنگ، نشان می‌دهد تصمیم‌گیری در مورد بازگشایی بازار و مدیریت جریان نقدینگی، نیازمند دقت و برنامه‌ریزی هوشمندانه است. ورود و خروج سرمایه، در شرایط بحرانی نه تنها تحت‌تاثیر تحلیل‌های اقتصادی، بلکه به شدت تحت تاثیر روان‌شناسی جمعی فعالان بازار است. این امر ضرورت تدوین راهکارهای محافظه‌کارانه و تدابیر پیشگیرانه را دوچندان می‌کند.

اقتصاد ایران در آستانه سال‌۱۴۰۵، در نقطه‌ای ایستاده است که دیگر نمی‌توان آن را صرفا ادامه روندهای معمول اقتصادی دانست. فضای ژئوپلیتیک منطقه، تشدید درگیری‌ها، حملات به زیرساخت‌ها و تعلیق بخشی از فعالیت‌های اقتصادی، متغیری به‌مراتب مهم‌تر از متغیرهای کلاسیک اقتصادی را به مرکز تحلیل آورده و آن هم ریسک جنگ و نااطمینانی سیاسی است. در چنین شرایطی، تحلیل بازار سرمایه تنها با اتکا به‌صورت‌های مالی شرکت‌ها یا روند نرخ ارز کافی نیست؛ زیرا آنچه بازارها را هدایت می‌کند، نه صرفا سودآوری شرکت‌ها، بلکه سطح…

جنگ‌ها معمولا با ویرانی شهرها شناخته می‌شوند؛ با ساختمان‌های فروریخته، جاده‌های از هم گسسته و زیرساخت‌هایی که از کار افتاده‌اند. اما در دل این ویرانی‌های آشکار، نوع دیگری از خسارت نیز رخ می‌دهد که کمتر دیده می‌شود و گاه دیرتر فهمیده می‌شود: آسیب به حافظه تاریخی ملت‌ها.

۱. قبلا طی مقاله‌ای ضمن تاکید بر ضرورت یکسان‌سازی نرخ ارز و فواید آن در اقتصاد، یادآور شدم که شرایط اقتصادی، سیاسی و بین‌المللی و اجتماعی فعلی کشور خطیر و پرچالش است و یکسان‌سازی نرخ ارز را با ریسک‌های به شدت خطرناکی روبه‌رو می‌کند؛ به‌طوری‌که می‌تواند کل پروژه اصلاح نرخ ارز را به ناکامی بکشاند. امیدوار بودم که تصمیم‌گیران در جهت درک بهتر فرآیند این کار برای بررسی دو تجربه یکسان کردن نرخ ارز در سال ۱۳۷۲ و در اوایل دهه ۱۳۸۰ وقت بیشتری می‌گذاشتند و برای آن ارزش بیشتری قائل می‌شدند و بعد از تحقیق…

آخرین داده‌های شاخص مدیران خرید در دی‌ماه۱۴۰۴ نشان می‌دهد که اقتصاد ایران به مرحله شدیدتر و ناپایدارتری از رکود تورمی وارد شده است که با کاهش شدید تقاضا، افزایش فشارهای هزینه‌ای و کاهش شدید اعتماد کسب‌وکارها مشخص می‌شود. شاخص مدیران خرید (شامخ) یا PMI از جمله شاخص‌هایی است که برای نشان دادن شرایط کلی سرمایه‌گذاری مولد و توسعه کسب‌وکار به‌کار می‌رود؛ چراکه نگرش و انتظارات فعالان اقتصادی و تجاری کشور در شرایط موجود و آینده در این شاخص نمایان می‌شود.

آنچه امروز بر کشور عزیزمان ایران و مردم این سرزمین می‌گذرد، بی‌تردید از دردناک‌ترین مقاطع تاریخ، دست‌کم در ۳۰۰ سال اخیر است. چرا کار به اینجا کشیده است و چه کسانی در این مسیر قصور کرده‌اند؟ بگذاریم تاریخ به این پرسش‌ها پاسخ دهد. مساله اساسی اکنون آن است که چگونه می‌توان از این تنگنای پرخطر و پرآفت عبور کرد. برای این منظور، توجه به چند نکته ضروری است.

آنچه نباید اتفاق می‌افتاد، به هر دلیلی اتفاق افتاد و کشور عزیز ما ایران گرفتار جنگی شد که تداوم آن خسارت و ویرانیِ بیشتری به‌دنبال خواهد داشت. برای بیرون آمدن از شرایط جنگی نیاز به استراتژی خروج است که تنظیم آن‌ را قاعدتا سیاستمداران باید بر عهده گیرند. جنگ طبیعتا کار نظامیان است؛ اما فرماندهی کل نظامیان بر عهده بالاترین مسوول سیاسی کشور است.

همان‌گونه که قابل پیش‌بینی بود بار دیگر روز شنبه نهم اسفند‌ماه و در بحبوحه مذاکرات تهران و واشنگتن، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا و رژیم اسرائیل دست به اقدام نظامی علیه ایران زدند. تقریبا روز پنج‌شنبه مشخص بود که مذاکرات ژنو شکست خورده است. سفر وزیر خارجه عمان به واشنگتن نیز تلاشی بود برای اینکه آمریکا را از حمله منصرف کند و تقریبا جی‌دی ونس، معاون ترامپ، به او گفته بود، نمی‌توان کاری انجام داد. اما ابهامی که وجود داشت، این بود که آیا اسرائیل به این جنگ وارد خواهد شد یا خیر، که با حمله‌ای که…

در دی‌ماه زخمی عمیق بر پیکر مادر ایران وارد شد که سیاسیون هر کدام به سبک خود در حال بهره‌برداری از آن هستند و مردم و به‌ویژه خانواده‌های داغدار چنان در بهت و غم فرو رفته‌اند که بسیار دور از ذهن است، به این زودی‌ها درد جانکاه آنها التیام یابد. به‌عنوان کسی که از منطقه‌ای آمده‌ام که متاسفانه بیش از بقیه ایران در معرض مصیبت بوده است و حتی تعداد زیادی از نزدیکان و همبازی‌های خودم قربانی اعمال خشونت شده‌اند، به یاد ندارم این چنین آشفته باشم. نشانه آن این است که اگر تا دوماه قبل می‌توانستم گزارشی…

هشت ماه پس از جنگ مورد حمایت آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ژوئن۲۰۲۵ مذاکره‌کنندگان در عمان گرد هم آمدند تا راه‌های احتمالی رسیدن به توافق را بررسی کنند. این درگیری کوتاه اما شدید ۱۲روزه، باعث بازنگری در نگاه نهادهای راهبردی ایران نسبت به ارزش و محدودیت‌های تعامل دیپلماتیک با واشنگتن شد.

دنیای اقتصاد:آیین‌نامه جدید انتخابات شوراها با جایگزینی نظام تناسبی به‌جای اکثریتی، قواعد بازی سیاسی را به‌طور اساسی تغییر داده و مسئله اصلی دیگر «چه کسانی نامزد می‌شوند» نیست، بلکه چگونگی تطبیق بازیگران سیاسی با زمین بازی جدید است.

تحلیل بازه‌‌های واقع‌‌بینانه مشارکت در انتخابات شورای شهر تهران مهم است، اما پرسش اصلی دیگر این نیست که «چه کسانی نامزد می‌شوند»، بلکه این است که بازیگران سیاسی چگونه خود را با زمین بازی جدید تطبیق می‌دهند.پاسخ به این پرسش بدون فهم دقیق سیگنال‌هایی که آیین‌‌نامه جدید به احزاب، جبهه‌ها و گروه‌ها می‌دهد، ممکن نیست.

افزایش بی‌ثباتی سیاسی و اقتصادی، اعتماد به بازار داخلی ایران را کاهش داده است. خروج سرمایه و تقاضای مردم برای دلار و طلا افزایش یافته است. در چنین شرایطی، بنگاه‌ها و بازار سرمایه باید فورا با ابزارهای مالی مناسب و سیاست‌های اصلاحی، سرمایه را در داخل کشور نگه دارند.

دنیای اقتصاد: بحران ارز در ایران بیش از آنکه ناشی از تحریم‌ها باشد، ریشه‌ای داخلی و ساختاری دارد. پس از شوک ارزی سال ۱۳۹۷، سیاستگذار به‌جای اصلاح ساختار ارزی، به کنترل‌های دستوری روی آورد و الزام بازگشت ارز صادراتی را اعمال کرد.

در سال‌های اخیر، هر بار که نرخ ارز جهش کرده، یک روایت تکراری به افکار عمومی عرضه شده است: «تحریم‌ها مقصرند». البته که تحریم‌ها بی‌تردید اثرگذارند، اما این روایت، یک واقعیت مهم را پنهان می‌کند؛ واقعیتی که اگر دیده نشود، هیچ سیاست ارزی به ثبات نمی‌رسد: بحران ارز در ایران، پیش از آنکه خارجی باشد، داخلی و ساختاری است.

دنیای اقتصاد؛ اقتصاد ایران دارای حافظه بلندمدت است و بسیاری از مشکلات کنونی، نتیجه سیاست‌ها و تصمیمات گذشته با نیت افزایش رفاه‌اند؛ مانند طرح بنگاه‌های زودبازده که آثار آن هنوز در نظام بانکی باقی است.

به گواه رفتار متغیرهای کلان اقتصادی، اقتصاد دارای حافظه بلندمدت است. برای نمونه، طرح بنگاه‌های زودبازده که حدود بیست سال پیش اجرا شد، هنوز در ترازنامه نظام بانکی آثار خود را نشان می‌دهد. بسیاری از مسائل امروز اقتصاد ایران، محصول تصمیمات و سیاست‌هایی هستند که با نیت خیرخواهانه و هدف افزایش رفاه در طول زمان اتخاذ شده‌اند.

دنیای اقتصاد: اقتصاد ایران در وضعیت «تعلیق» قرار دارد؛ یعنی نه فروپاشیده و نه باثبات است. تولید جریان دارد اما سرمایه‌گذاری جدید کاهش یافته و افق تصمیم‌گیری کوتاه شده است.

اقتصاد ایران امروز نه در وضعیت فروپاشی است و نه در مسیر ثبات پایدار. تولید ادامه دارد، تجارت جریان دارد و دولت همچنان هزینه‌های خود را تامین می‌کند. اما در همین حال، سرمایه‌گذاری جدید کاهش یافته، افق تصمیم‌گیری کوتاه شده و فعالان اقتصادی بیش از آنکه به آینده بیندیشند، در حال مدیریت نااطمینانی امروز هستند. این وضعیت را می‌توان «اقتصاد در تعلیق» نامید: اقتصادی که متوقف نشده، اما حرکت نمی‌کند.

حتی اگر نسبت به نتایج مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا بدبین نباشیم، دلایل متعددی وجود دارد که نسبت به نتیجه‌بخش بودن این مذاکرات احتیاط پیشه کنیم. رفتار بازارهای مالی و دیپلمات‌ها گواه این امر است. بسیاری از تحلیلگران بازار و تحلیلگران امور سیاسی نسبت به نتیجه‌بخش بودن این دوره از مذاکرات تردید دارند و با احتیاط با آن برخورد می‌کنند.

دنیای اقتصاد: اینترنت در اقتصادهای مدرن نه صرفاً ابزار ارتباطی، بلکه بخشی از زیرساخت نهادی تولید است که با کاهش هزینه‌های مبادله و هماهنگی، بهره‌وری اقتصاد را افزایش می‌دهد.